ชุดเปิดร้านกาแฟ เจ๊แคทร์สั่งมา

ชุดโปรโมชั่นเครื่องชงกาแฟ โมกิต้า ชุดเลิฟเวอร์
      
โปรโมชั่นชุดเปิดร้านกาแฟ

มองหลากมิติ: ธุรกิจกาแฟ…เข้าตำราเสี่ยงมาก-ได้มากจริงหรือ?

ศิริพล ยอดเมืองเจริญ

เคยส่งออกกาแฟกลายเป็นผู้นำเข้าและคนรวยจากกาแฟกลายเป็นคนเคยรวยได้

นาย Howard Schultz ซีอีโอสตาร์บัคส์ ให้สัมภาษณ์หนังสือพิมพ์ยูเอสเอ ทูเดย์ ประกาศผลประกอบการไตรมาสล่าสุดว่ายอดขายแตะ 3,740 ล้านเหรียญสหรัฐฯ กำไรเพิ่มขึ้น 25% และราคาหุ้นพุ่งทะลุ 73 เหรียญสหรัฐฯ ใกล้ถึงจุดสูงสุด แต่ไม่บอกว่าอนาคตข้างหน้า กาแฟสตาร์บัคส์จะมีรสชาติหรือกลิ่นแปลกใหม่มากน้อยเพียงใด แต่ยืนยันว่านับจากนี้ เทคโนโลยีจะเป็นตัวแปรสำคัญในการผลักดันให้เกิดนวัตกรรมบริการใหม่ๆ ในร้านสตาร์บัคส์ 18,000 สาขาทั่วโลก แม้ร้านขายกาแฟชื่อดังสัญชาติมะกัน จะอยู่ในช่วงดีที่สุดนับแต่ทำธุรกิจมา 31 ปี แต่ความ สำเร็จที่เกิดขึ้น ไม่สามารถนิ่งเฉยอยู่ได้ และกำลังอยู่ระหว่างคิดค้นนวัตกรรมบริการใหม่ๆ ให้แก่ลูกค้า ผ่านร้านสตาร์บัคส์ที่มีอยู่ใน 62 ประเทศ และขณะนี้กำลังวางแผนคิดค้นคอนเซปต์ใหม่ๆ ไม่ใช่แค่การตกแต่งและคุณภาพการให้บริการ แต่รวมถึงการให้ประสบการณ์ด้านดิจิตอลเพิ่มเติมให้แก่ลูกค้าด้วย

หนังสือพิมพ์บ้านเมืองลงข่าวพบว่าเหนือสุดแดนสยามเป็นต้นกำเนิดกาแฟขี้ช้างกิโลกรัมละ 34,000 บาท กินขาดกาแฟ ขี้ชะมดถึงเท่าตัว เพราะแตกต่างทั้งรสชาติและที่มา เนื่องจากกาแฟขี้ช้างหรือแบล็ก ไอวอรี่ ค็อฟฟี่ ถูกการันตีถึงกิโลกรัมละ 1,100 ดอลลาร์สหรัฐฯ เป็นกาแฟที่แพงที่สุดในโลกไปแล้ว เพราะทีมผู้คิดค้นอย่างนายเบลก ดินกิน ใช้เวลานานหลายปี ร่วมกับนักวิทยาศาสตร์ทางอาหารค้นคว้าศึกษาทดลองจนพบว่า เมล็ดกาแฟ ที่ผ่านการย่อยในกระเพาะ “ช้าง” ของสัตว์กระเพาะเดี่ยวทำให้เมล็ดกาแฟมีรสชาติดีขึ้น เนื่องจากมีระบบการย่อยอาหารและเอนไซม์ในน้ำย่อยเอื้อต่อการผลิต อีกทั้งเป็นสัตว์ที่ไม่เคี้ยวบดอาหาร จึงทำให้เมล็ดกาแฟคงรูปเดิมในรสใหม่-กลิ่นใหม่-ราคาใหม่…ช้างไทยไม่ตกงานอีกต่อไปแล้วเห็นว่าคงจะเป็นคำพูดเอาใจสุดโต่งด้วย

กาแฟลาว…กาแฟดาว ได้สร้างความร่ำรวยและชื่อเสียงให้เจ้าของคุณดาวเฮือง ลิดดัง เป็นอย่างมาก “ดาวกาแฟ” เป็นแบรนด์เนมระดับอินเตอร์ของภูมิภาคอาเซียนที่ขจรกระจายมากกว่ากาแฟทุกยี่ห้อที่ชาวอาเซียนเป็นเจ้าของ ไม่ว่าจะไทย-มาเลเซีย-เวียดนามอินโดนีเซีย คงต้องยอมรับว่าในภูมิภาคนี้เขาดังกว่ากาแฟดอยตุงของเรา แม้ว่ากลยุทธ์การตลาดกาแฟดาวยังไม่ดีเยี่ยมเหมือนหลายยี่ห้อระดับโลก แต่ก็ถือว่า “กล้าคิด-กล้าทำ” จนประสบผลสำเร็จร่ำรวยเป็นมหาเศรษฐีใหญ่ที่รู้จักกันดีของเพื่อนบ้านเรา โดยกำลังโด่งดังสุดขีด คาดว่าจะวิ่งไปสู่ดวงดาวมากกว่านี้…ดูเหมือน ปัญหาจากโรงงานกาแฟสำเร็จรูปของคุณดาวเฮืองไม่สามารถผลิตไปตามแผนที่วางไว้…อะไรจะเกิดขึ้นต้องติดตามดู

ประเทศในกลุ่มสมาชิกอาเซียน 10 ประเทศ คือ ไทย บรูไนอินโดนีเซีย ลาว เวียดนาม พม่า กัมพูชา มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ซึ่งจะเป็น AEC (Asean Economics Community) สมบูรณ์ในปลายปี 2558 สินค้าเกษตรหลายตัวก็ต้องมีการไหลโฟลระหว่างกันคล่องขึ้นแบบไม่มีกำแพงภาษีหรือข้อจำกัดที่ไม่ใช่ภาษี (Non-Tariff Barrier) แต่หลายประเทศของอาเซียนยังได้รับสิทธิพิเศษคือกลุ่มL-C-M-V (ลาว-กัมพูชา-เมียนมาร์-เวียดนาม) ที่ยังมีอัตรภาษีศุลกากรหลายชนิดคงอยู่แม้ต่อไปแต่ต้องปรับลดลง สำหรับประเทศไทยในเรื่องกาแฟนั้นตามข้อตกลงจะต้องมีการนำเข้าอย่างโดยเสรีมากขึ้น อย่างไรก็ตามก่อนหน้านี้ในข้อตกลงของ WTO ยังมีอัตราภาษีในโควตาและนอกโควตาในอัตราสูงเป็นผลยังป้องกันการนำเข้าได้ ต่อเมื่อกลุ่มเขตการค้าเสรีอาเซียน (AFTA) ที่ตกลงกันว่าต้องเปิดเสรีมากขึ้นก็ส่งผลต่อให้ลดการกีดกันนำเข้ากาแฟจากภายนอกอย่างมาก และด้วยเหตุประจวบเหมาะพอดีที่เราผลิตกาแฟได้ไม่เพียงพอต้องนำเข้า ฉะนั้นความจำเป็นในการนำเข้ามาใช้เกิดขึ้นแต่ก็ยังต้องมีมาตรการที่กำกับดูแล

เรื่องกาแฟไว้อยู่เพื่อดูแลเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ โดยเมื่อวันที่ 7 มีนาคม ที่ผ่านมา คณะอนุกรรมการพืชสวนได้เห็นชอบหลักเกณฑ์เงื่อนไขการนำเข้าเมล็ดกาแฟภายใต้ AFTA ในปี 2556 โดยให้ อ.ค.ส. หรือผู้ประกอบการที่ประกอบธุรกิจแปรรูปกาแฟ ซึ่งเป็นนิติบุคคลเป็นผู้นำเข้าได้ภายใต้เงื่อนไขและการกำกับดูแล กล่าวคือ (1) ให้นำเข้าเมล็ดกาแฟเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการแปรรูปเท่านั้น ห้ามจำหน่ายหรือแจกจ่ายเป็นวัตถุดิบในประเทศ (2) ให้นำเข้าได้ช่วงเวลาระหว่างเมษายน-พฤศจิกายน และเพื่อผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ส่งออกในช่วงพฤษภาคม-สิงหาคม (3) กำหนดให้ผู้มีสิทธิ์นำเข้าเมล็ดกาแฟต้องรับซื้อผลผลิตกาแฟในประเทศในฤดูกาลถัดไปเป็นปริมาณ 2 เท่าจากปริมาณที่นำเข้าจริง โดยจะต้องซื้อตามราคาตลาดโลกหรือหากราคาตลาดโลกกาแฟตกต่ำให้รับซื้อในราคาอย่างน้อย 60 บาท/กิโลกรัม (4) ผู้นำเข้าจะต้องมีประวัติการซื้อเมล็ดกาแฟภายในประเทศย้อนหลังอย่างน้อย 1-2 ปีและมีใบอนุญาตโรงงานผลิตอาหารด้วย (5) ต้องรายงานการนำเข้าการใช้ สต๊อกคงเหลือภายใน 1 เดือน และกำหนด บทลงโทษหากไม่ดำเนินการ ทั้งนี้เพราะตลาดกาแฟประเทศไทยต้องการนำเข้าเมล็ดกาแฟเป็นวัตถุดิบการผลิต

จากผู้ส่งออกกลายเป็น…ผู้นำเข้าเมล็ดกาแฟ ประเทศไทยในอดีต20-40 ปีก่อนเคยเป็นผู้ผลิตกาแฟได้ปีละ 70,000-80,000 ตัน และส่งออกเมล็ดกาแฟไปยังประเทศต่างๆ เช่น แคนาดา สหรัฐอเมริกายุโรป สำหรับในเอเชียก็มีมาเลเซียและญี่ปุ่น เป็นต้น คงเหลือใช้ภายในประเทศไม่ถึง 5,000 ตัน หลังจากกาแฟพันธุ์โรบัสต้า (พันธุ์ที่ประเทศไทยปลูกในภาคใต้แหล่งใหญ่) เมื่อตลาดโลกราคาตกต่ำติดต่อกันหลายปีเกิดผลกระทบต่อเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟภาคใต้ที่จังหวัดชุมพร สุราษฎร์ธานี ระนองเป็นต้นได้มีการเรียกร้องและเกิดการปิดถนนเพื่อขอให้ทางการช่วยเหลือ กระทรวงพาณิชย์โดยกรมการค้าภายในเวลานั้นได้เข้าไปช่วยเหลือแก้ไขอย่างต่อเนื่อง โดยใช้เงินกองทุนรวมเพื่อช่วยเหลือเกษตรกร(คชก.) ชดเชยเพื่อผลักดันการส่งออก และด้วยมีงบประมาณน้อยจึงมีมาตรการให้การช่วยเหลือในขอบเขตที่จำกัด ส่งผลทำให้ต่อมาเกษตรกรหันไปปลูกพืชชนิดอื่นมีรายได้ดีกว่าทดแทน เช่น ปาล์มน้ำมันและยางพารารวมทั้งผลไม้ชนิดต่างๆ จวบจนปัจจุบันผลผลิตกาแฟปรับลดลงเหลือปีละประมาณ 37,000-40,000 ตัน แต่ตรงกันข้ามความต้องการใช้กาแฟทั้งกาแฟคั่ว กาแฟผงสำเร็จรูป และกาแฟผสมน้ำตาลครีมเทียม (Three in One) ปีหนึ่งมีจำนวนมากทั้งบริโภคภายในประเทศและแปรรูปส่งออก โดยมีการส่งออกในรูปเมล็ดกาแฟ กาแฟคั่ว กาแฟผงสำเร็จรูปและกาแฟผสมน้ำตาลและครีมเทียมปีละกว่า15,000-20,000 ตันทำให้มีความต้องการนำเข้าเมล็ดกาแฟแต่ละปีกว่า 30,000 ตันและยังมีแนวโน้มที่จะนำเข้าเพิ่มมากขึ้นทุกปี แม้ผู้นำเข้านั้นจะต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขการนำเข้าดังที่กล่าวไว้ในข้างต้นก็ตาม ขอเรียนว่าส่วนใหญ่แล้วตลาดกาแฟคั่วและตลาดกาแฟผงสำเร็จรูปนับวันเติบโตและเป็นที่ต้องการของผู้บริโภคไทยมากขึ้น โดยอดีตนั้นคนรุ่นก่อนนิยมบริโภคชาก็ได้หันมาบริโภคกาแฟมากขึ้น ส่วนหนึ่งเป็นกระแสที่นิยมเครื่องดื่มแบบตะวันตกและอีกส่วนหนึ่งซึ่งเป็นคนรุ่นใหม่ที่ต้องการความเป็นบุคคลทันสมัยและแฟชั่นนิยมที่นั่งร้านกาแฟ ชื่อดัง และมี Internet wifi บริการฟรี คนรุ่นใหม่จำนวนไม่น้อยเลยที่ไม่รู้จักกาแฟโบราณ กลับรู้จักแต่ คาปูชิโน่ ลาเต้ แบล็คคอฟฟี่เอสเปรสโซ่ บลูเมาท์เทน เสียมากกว่า โดยพวกเขาเหล่านั้นส่วนใหญ่แยกไม่ออกด้วยซ้ำไปว่า รสชาติกาแฟแต่ละประเภทเหมาะที่จะบริโภค แบบใด-โอกาสใด อย่างไรก็ตาม การที่ประเทศไทยเคยเป็นผู้ส่งออกกาแฟเมื่อหลายปีก่อนปัจจุบันเป็นผู้นำเข้าสุทธิ การบริหารการนำเข้าเมล็ดกาแฟเพื่อแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มในการใช้โอกาสการเป็นประเทศประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนให้ได้ประโยชน์นั้น จะเกิดผลดีต่อภาพรวมความเป็นศูนย์กลางการค้าไทยในภูมิภาคนี้ ผู้ที่เกี่ยวข้อง สามารถจะวางกลยุท์จัดการให้เกิดผลดีในระยะยาวได้ ไม่ถึงกับลึกซึ้งเหมือนกับเรื่องข้าวแต่ก็ขอให้มีหัวการค้ากันบ้าง อย่ามองการแฟเป็นของต้องห้าม นำเข้าหรือมองประโยชน์ในระยะสั้นจนเกินไป… เมื่อจะต้องนำเข้าขอให้วางแผนได้ผลดีต่อบ้านเมืองโดยรวมให้ได้

คนรวยจากกาแฟ…ธุรกิจกาแฟดาวเฮือง หลายคนเคยได้ยินกาแฟดาวซึ่งเป็นกาแฟที่ผลิตในบริเวณที่ราบสูงบอละเวน(Bolaven Platean) ณ เมืองปากซอง แขวงจำปาศักดิ์ ซึ่งคนลาวได้เรียนรู้การเพาะปลูกช่วงเป็นเมืองขึ้นของฝรั่งเศสได้มานานนับทศวรรษ แต่การเพาะปลูกต้องชะงักไปบ้างในช่วงสงครามระหว่างปีพ.ศ.2503-2513 เพราะพื้นที่ราบสูงนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของสมรภูมิรบ (สงครามเวียดนามเหนือ-เวียดนามใต้) ต้นกาแฟจำนวนมากโดนโค่นและระเบิดทำลาย แต่ธุรกิจกาแฟที่ประเทศลาวก็ได้กลับมาคึกคักอีกเมื่อต้นปี 2533 โดยบริษัทท้องถิ่นได้ปลูกกาแฟที่บริเวณดอยเฮือง จนเกิดการขยายและพัฒนาคุณภาพขณะนี้เมืองปากซองได้รับสมญานามว่าเป็นเมืองกาแฟ “Coffee Town” กาแฟที่ราบสูงอราบิก้าที่ปลูกมีรสชาติหอมอร่อยเป็นที่ประทับใจของกาแฟทั่วโลกและได้มีผู้ส่งกาแฟลาวเข้าประกวดในเวลาระดับนานาชาติ ปรากฏว่าติดอันดับ 1 ใน 3 ของกาแฟที่มีรสชาติดีเยี่ยมของโลกมาแล้วปัจจุบันเอกชนรายใหญ่ที่ปลูกกาแฟ คือ กลุ่มดาวเรือง ผู้ผลิตกาแฟยี่ห้อดาว หลายคนกล่าวขานว่าชำนาญการเพาะปลูกอย่างยิ่งมีทั้งพื้นที่เพาะปลูกของตนเอง และจ้างผู้เชี่ยวชาญกาแฟจากประเทศเวียดนาม และชาวเวียดนาม เข้ามาทำ Contract Farming เพื่อผลิตกาแฟอราบิก้า พันธุ์อราบิก้าที่ปลูก เช่น Typica, Bourbon, Catura,Catuai, Mundoai, Mundo Novo, Arabusta, BrueMountain, k7,SL.28, Hybrido de Timor, Icatu, และ S 795 แต่สายพันธุ์กาแฟที่นิยมปลูกที่ปากซอง ไฮแลนด์ คือ กาแฟ Arabusta สายพันธุ์ Typica,Catuai และสายพันธุ์ Hybrido de Timor ได้ผลผลิตที่มีคุณภาพอย่างดีเยี่ยม ต่อจากนั้นก็ได้ทำการพัฒนาทำโรงงาน Wet mill ทำโรงงาน Dry mill พัฒนาสู่กาแฟคั่วสำเร็จรูป (Roasted bean)จนมีชื่อเสียงแล้วได้พัฒนาห่วงโซ่ซัพพลายสู่ตลาดทุกรูปแบบในการค้าส่ง-ค้าปลีกและต่อยอดถึงผู้ใช้สุดท้าย (End User) โดยมีร้านกาแฟดาวเรืองหลายสาขาในประเทศลาว สำหรับเมืองปากเซเองแล้วก็มีประมาณ 3 สาขา ผมได้ดื่มกาแฟร้านกาแฟดาวเรืองที่ด่านช่องเม็ก จ.อุบลราชธานี ซึ่งตั้งอยู่ในร้านปลอดภาษีของดาวเรือง ที่นั่นชงกาแฟสดรสชาติดีเยี่ยมผมไปทุกครั้งติดใจดื่มเป็นประจำ มั่นใจว่าเป็นคอกาแฟคนหนึ่งเพราะได้เคยทานกาแฟมาหลายแห่ง เช่นที่ประเทศ บราซิล ชิลี เปรู เม็กซิโก อเมริกา แคนาดาอิตาลี ฝรั่งเศส เยอรมนี มาจนถึงเอเชีย ไม่ว่า ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์เวียดนาม เกาหลี ยอมรับว่าร้านกาแฟดาวเรืองที่นั่นอร่อยมาก และด้วยความเป็นมาดังกล่าวไว้กลุ่มดาวเฮืองจึงเป็นคนรวยจากธุรกิจกาแฟ

แต่อาจจะกลายเป็นธุรกิจกาแฟของคนเคยรวย…ทำไม? จากการที่กลุ่มกาแฟดาวเรืองต้องการสร้างห่วงโซ่คุณค่า (Value chain)และห่วงโซ่อุปทาน (Supply chain) จึงได้หันมาขยายกิจการโรงงานกาแฟผงสำเร็จรูป (Instant Coffee) ของตนเองและร้านกาแฟทั้งแบบของตนเองและแบบแฟรนไชส์มากขึ้นอย่างรวดเร็วนับว่าเป็นผู้ประกอบกิจการกาแฟที่เก่งกล้าสามารถกว่าผู้ประกอบการกาแฟของไทยทุกคน ซึ่งส่วนใหญ่จะมีวิสัยทัศน์เพื่อการผลิตและส่งออกโดยผู้ส่งออกไทยในยุคดั้งเดิมนิสัยซื้อถูก-ขายแพงไม่คิดสร้างมูลค่าเพิ่มหรือแปรรูปเท่าที่ควร อาจจะกล่าวได้ว่าเราเก่งกาจระยะสั้น-วิสัยทัศน์ยังกว้างไกลรู้เขาไม่ได้

ส่วนผู้ลงทุนไทยบางคนไปร่วมลงทุนกับกลุ่มเนสกาแฟผลิตกาแฟสำเร็จรูปขึ้นมาภายใต้ชื่อยี่ห้อของคนอื่น เมื่อเทียบกับกลุ่มดาวเรืองแล้วนับว่า…ผู้ประกอบธุรกิจกาแฟไทยใจเล็กนิดเดียว (คนใจใหญ่หากไม่รอบคอบก็เกิดปัญหาเหมือนกัน) ผมยอมรับว่ากลุ่มดาวเรืองกล้าหาญมากในการลงทุนก่อสร้างโรงงานกาแฟสำเร็จรูป (Instant coffee) ครั้งนี้ของกลุ่มดาวเฮือง แต่ได้ใช้เงินลงทุนค่อนข้างมากประมาณ 55-60 ล้านเหรียญสหรัฐฯ มูลค่าประมาณ 1,650-1,800 ล้านบาท และจากคำบอกกล่าวว่าจะใช้ผลิตกาแฟเกรดพรีเมียมใช้วัตถุดิบเมล็ดกาแฟอราบิก้าและโรบัสต้า ผสมกัน แต่ความเป็นจริงนั้นวัตถุดิบที่ประเทศลาวที่สามารถผลิตกาแฟผงสำเร็จสามารถที่จะแข่งขันได้-จะต้องเป็นกาแฟโรบัสต้า ซึ่งมีราคาต่ำกว่ากาแฟอราบิก้ากว่าครึ่ง และมีกาแฟพันธุ์โรบัสต้าเพียงพอจึงจะสามารถทำการผลิตในต้นทุนที่แข่งขันได้ ด้วยข้อเท็จจริงขณะนี้ที่เมืองปากเซ ประเทศลาวมีการปลูกทั้งพันธุ์อราบิก้าและโรบัสต้าสัดส่วนปัจจุบัน (35:65)ที่ยุทธศาสตร์กาแฟลาวจะเพิ่มกาแฟพันธุ์อราบิก้าให้ได้ร้อยละ 50 ปัญหาในอนาคตอันใกล้จะเกิดขึ้นแน่นอนเพราะผลผลิตกาแฟพันธุ์โรบัสต้าอาจจะไม่มากพอที่จะทำให้เกิดความคุ้มค่าในการผลิตกาแฟผงสำเร็จ ปัจจุบัน กาแฟพันธุ์โรบัสต้านั้นมีพ่อค้าเวียดนามแย่งซื้อวัตถุดิบเพื่อบริหารจัดการส่งออกต่อและแปรรูปเข้าโรงงานกาแฟผงสำเร็จเนสเล่ของเวียดนาม รวมทั้งพ่อค้าลาวหัวใสบางคนแอบลักลอบเข้าสู่ประเทศไทย ทำให้แม้แต่ในปัจจุบันวัตถุดิบยังถูกแย่งซื้อไปและราคาสูงกว่าที่คาดไว้ก็เกิดปัญหากับคนใจใหญ่แล้ว พ่อค้าชาวลาวหลายคนกล่าวว่าโรงงานกาแฟสำเร็จรูปของกลุ่มดาวเรืองนี้รัฐบาล ค้ำประกันเงินกู้และมีภาระหนี้สินในส่วนอื่นเพิ่มเติม เมื่อทำการผลิตกาแฟผงได้น้อยและมีต้นทุนเปรียบเทียบสูงฉันใดฉันนั้นทำให้เกิดผลกระทบต่อกลุ่มธุรกิจกาแฟกลุ่มนี้อย่างมาก ถึงกับมีผู้กล่าวว่าเป็นคนรวยเพราะกาแฟ…อาจจะเป็นคนเคยรวยเพราะกาแฟ เช่นกันในระยะเวลาไม่ไกลนัก หากสถานการณ์ผลผลิตกาแฟลาวโรบัสต้ายังมีไม่มากพอ ผมขอเอาใจช่วยให้กลุ่มดาวเรืองผ่านพ้นปัญหาไปได้…จะได้เป็นคนรวย จากกาแฟต่ออย่างยั่งยืน

โดยส่วนตัวยังเห็นว่าการเพาะปลูกกาแฟในต้นทุนที่แข่งขันได้ยังเป็นธุรกิจสร้างผลกำไรได้ดี แม้จะเข้าตำราเสี่ยงมาก-ได้มาก “High Risk-High Return” ที่ต้องระมัดระวังต่อการผันผวนของราคากาแฟก็ตาม เพราะกระแสความต้องการกาแฟของโลกยังดีอยู่ และเสริมเพิ่มจากกลุ่มเยาวชนรุ่นใหม่ทุกชาติพันธุ์ยังนิยม ที่จะส่งผลต่อความมั่นคงของตลาดกาแฟได้นานทีเดียวขอเตือนผู้ที่ต้องการทำธุรกิจกาแฟที่ยังมีความชำนาญและรอบรู้ไม่พอ-เงินทุนต่ำก็ไม่ควรเสี่ยงเข้าสู่ตลาดกาแฟเพราะจะเสียมากกว่าจะได้…..–จบ–

ที่มา: หนังสือพิมพ์สยามรัฐ


เขียนความคิดเห็น

เมล็ดกาแฟคั่ว
เมล็ดกาแฟคั่วราคาขายถูกขายส่ง  
เรียนชงกาแฟฟรี
สูตรกาแฟสด
เครื่องชงกาแฟ
เครื่องบดเมล็ดกาแฟ
เครื่องปั่นสมูทตี้
อุปกรณ์ชงกาแฟ
รีวิวเครื่องชงกาแฟ
แนะนำร้านกาแฟ
เมล็ดกาแฟคั่ว
ชงชาสด
กลยุทธ์เปิดร้านกาแฟ
พฤติกรรมการดื่มกาแฟ
เปิดร้านกาแฟ
เรื่องเล่าร้านกาแฟ
แบรนดดิ้งร้านกาแฟ
เรื่องเล่า Pantip.com
กาแฟถุงกระดาษ

 
เพิ่มเพื่อน
line@coffeeindy

Line ID : benzcoffeeindy

ass

atlinecoffeeindy

 
claseecoffeeindy
หม้อต้ม bialetti
bialetti  
เชฟไอซ์

ผงชาเขียวมัชชะ
ผงชาเขียวมัชชะ
YOUTUBE
FACEBOOK

Protected by تحميل برنامج